“Toevaanse keelzang wordt geïnspireerd door de natuur, zoals de muzikale noten van de wind.”
Lees hier het interview van de Folk Sessions met de muzikant Hidde Meenhorst over Toevaanse keelzang.
Het Arnhemse/Amsterdamse duo Sugda Chalgyg, bestaande uit Hidde Meenhorst en Frodi Fransman, brengt op 27 februari 2026 Toevaanse keelzang ten gehore tijdens de zestiende (en laatste) editie van de Folk Sessions. In deze reeks concerten in het Arnhems Boeken Café (ABC) Libertas kun je elke maand luisteren naar livemuziek uit verschillende landen en culturen.
Toevaanse keelzang is ontstaan onder nomadische herders in de kleine republiek Toeva, dat binnen Rusland ligt en grenst aan Mongolië. Hoewel Toevaanse en Mongoolse keelzang verwant zijn, zijn er ook belangrijke verschillen, zoals zangtechnieken en de taal. Toevaanse keelzangers halen veel inspiratie uit de natuur en de kuddedieren, waar ze de hele dag mee bezig zijn. Ze bootsen geluiden na, zoals de geluiden van de dieren of de muzikale noten van de wind. Een bijzonder kenmerk aan Toevaanse keelzang is dat er twee tonen tegelijk worden gezongen. Ook dit is geïnspireerd door het geluid van de wind. Onderwerpen die veel naar voren komen in traditionele liedjes zijn het nomadische leven en paarden. Maar ook universelere thema’s zoals liefde komen voorbij. Daarnaast hoor je ook de geschiedenis van Toeva terug in de liedjes. Zo werden er ongeveer een eeuw geleden liedjes gemaakt om communisme te verspreiden, als een vorm van propaganda. Deze liedjes gebruikten vaak een melodie van een traditioneel nummer met een nieuwe tekst.
Toevaanse keelzang wordt ook toegepast door sjamanen om mensen in trance te brengen.
Hidde: “Al van jongs af aan was ik zeer geïnteresseerd in Azië, maar nauwelijks in muziek. Totdat ik ergens in de krochten van het internet Toevaanse keelzang tegenkwam. Het is een zeer niche genre, waardoor het mij juist extra aantrok. Ik begon me er langzaam in te verdiepen en raakte steeds meer gefascineerd naar mate ik er meer over leerde. Het is een bijzondere muziekstijl met een ontzettend rijke geschiedenis. Ik vind het leuk om diep in een onbekend onderwerp te duiken. Toevaanse keelzang is het waard dat meer mensen het leren kennen en ik wil graag bijdragen aan het verspreiden van dit unieke genre. Ik heb geschiedenis gestudeerd, dus een traditionele muziekstijl met een rijke culturele achtergrond trok mij enorm. Op een gegeven moment besloot ik de ingewikkelde zangtechnieken gewoon een keertje te proberen op mijn kamer en al snel boekte ik vooruitgang. Dit werkte heel motiverend.”
Frodi en Hidde hebben elkaar leren kennen via internet fora. Als snel vormden ze hun duo Sugda Chalgyg. Toevaanse keelzangbands zijn vaak vernoemd naar natuurlijke fenomenen. Zo betekent Sugda Chalgyg “waterrimpeling”. Waterrimpelingen lijken een beetje op geluidsgolven. Én ze worden altijd ergens door in werking gezet. Op deze manier willen Hidde en Frodi respectvol erkennen dat zij - als Nederlands duo - slechts een klein onderdeel zijn van Toevaanse keelzang en dat zij “in werking zijn gezet” door de Toevaanse meesters.
Toevaanse keelzang wordt vaak begeleid door verschillende instrumenten. Zo is er de igil, een strijkinstrument met twee snaren dat gemaakt wordt van hout en gedroogde geitenhuid. Traditioneel waren de snaren gemaakt van paardenhaar, maar tegenwoordig worden ze meestal gemaakt van nylon, omdat dit langer meegaat. Een ander instrument is de byzaanchy, een instrument met vier snaren, dat bespeeld wordt met een gevorkte strijkstok waarmee je twee snaren tegelijk bespeelt. Hoewel Toevaanse keelzang voornamelijk wordt gespeeld ter entertainment, is er ook een vorm die wordt toegepast door sjamanen. Zij gebruiken dezelfde technieken, maar dan iets minder muzikaal. Het wordt toegepast om mensen in trance te brengen. Waar muziek voor entertainment altijd iets performatiefs heeft, draait het gebruik bij sjamanen vooral om het gevoel dat gecreëerd wordt door de muziek en minder om of het “mooi” klinkt.
Hidde: "Een klein obstakel aan het spelen van deze muziek is dat de traditionele instrumenten hier nauwelijks te krijgen zijn, omdat het een genre is wat bijna niemand kent. Daarom heb ik zelf instrumenten leren maken en ondertussen heb ik er al vier gemaakt. Één van deze instrumenten is de doshpuluur. Dit instrument lijkt een beetje op een luit. Het is gemaakt van hout, met een stuk gedroogde geitenhuid op de voor- en achterkant. Het geluid geeft een mooie basis om overheen te zingen."
Het interessante aan Toevaanse keelzang is dat het een hele levende muziekstijl is, ondanks dat het zo oud en traditioneel is. Het genre is nog steeds in ontwikkeling, maar wel grotendeels binnen de grenzen van traditie. Niet alleen de zangtechniek ontwikkelt door, ook de instrumenten “groeien” mee en alles is perfect op elkaar afgestemd. Hidde: "Ik hou zelf erg van traditie binnen dit muziekgenre, maar er zijn ook artiesten die experimenteren door technieken en geluiden uit nieuwere genres te mixen met Toevaanse keelzang. De meeste artiesten spelen vooral traditionele nummers, maar er wordt ook nog steeds nieuwe muziek geschreven. Één van de hoogtepunten van mijn muzikale carrière tot nu toe was toen Frodi en ik meededen aan het Europese keelzangfestival Echoes of the Steppe. Er was een competitie voor iedereen die mee wilde doen, waar we allebei een prijs hebben gewonnen. Dit was echt een hoogtepunt voor ons, omdat er ook muzikanten uit Toeva aanwezig waren. Dit voelde echt als erkenning en acceptatie.”
Tekst: Hanna Cremers